Cumhuriyet ve çok partili siyasi hayat arasındaki dönemde Türkiye Cumhuriyeti’nin ekonomi politikası daha milliydi. Devletçilik ekseninde kurulan ekonomi politikası bu dönemde yabancı yatırımcılara çok açık değildi. Yabancı yatırımlar hukuku da bu politikalardan etkilendi. 1950’lerden itibaren siyasi havanın değişmesi, ekonominin küreselleşmesi gibi politik meseleler sonucunda Türkiye’nin ekonomi stratejileri de değişkenlik gösterdi. Yabancı yatırımcıların Türkiye’de yapacağı yatırımlara daha sıcak bakılmaya başlandı. Bunun bir doğal sonucu olarak; yabancı yatırıma dair hukuki altyapı da hazırlanmaya başlandı. 

Yabancı yatırımcıların Türkiye’de yatırım yapmasını sağlamak amacıyla 18 Ocak 1954 yılında Yabancı Sermayeyi Teşvik Kanunu hayata geçirildi. Uluslararası ilişkiler, ekonominin giderek küreselleşmesi gibi nedenler doğrultusunda yllar geçtikçe bu konudaki ihtiyaçlar da değişti. Bu sebeple, şu anda uygulanan bir düzenleme olan 4875 sayılı Doğrudan Yabancı Yatırımlar Kanunu 2003 yılında yürürlüğe girdi. Bu kanunun ismi, yabancı yatırımlar hukukunun aynı zamanda “doğrudan yabancı yatırımlar” hukuku olarak bilinmesine neden oldu. 

Yabancı Yatırımlar Hukuku Nedir?

Yabancı yatırımlar hukuku yabancıların Türkiye’de gerçekleştireceği her türlü ekonomik faaliyet ile ilgilenir. Yabancıların Türkiye’de şirket kurması, yurt dışındaki şirketlerinin Türkiye’de bayi-şube açması, bu aşamadaki hukuki prosedürler ve kurallar, yabancı personel istihdamı gibi konular yabancı yatırımlar hukukunun kapsamında yer alır. Şirket faaliyetlerinin uyması gereken hukuki kurallar, birleşme ya da devralma benzeri işlemler, vergi uyuşmazlıklarına dair problemler de aynı şekilde yabancı yatırımlar hukuku ile ilintilidir. Bu yüzden yabancı sermayeli şirketler, alanında uzman bir hukuk bürosu ile çalışmalıdır. Finansal işlemlerin hassas, yanlış stratejiler sonucu kesilen cezaların yüksek olduğu düşünüldüğünde konunun önemi ortaya çıkmaktadır. Marhan Hukuk da bu alanda şirketler için hukuki danışmanlık hizmeti vermektedir. 

Yabancı sermayenin finansal yönden sahip olduğu avantajlar arasında en çok serbest bölge kavramı dikkat çeker. Bu yüzden yabancı yatırımlar hukukunda serbest bölgeler konusu büyük önem taşır. Ülke sınırları içinde belirli bir coğrafi alanda yer alan bazı bölgeler serbest bölge olarak adlandırılır. Bu bölgelerde ticari faaliyetlere ilişkin kısıtlamalar daha azdır. Bu doğrultuda yabancı yatırımlar da teşvik edilir. Serbest bölgelerde idari ve ticari yükümlülüklerin birçoğu esnek bir yapıya sahiptir. Bu sayede istihdam olanağının yanı sıra ihracat ve üretim kapasitesi de artmaktadır.

Yabancı Yatırımlar Kanunu

Yabancı yatırımcıların haklarının korunması ve yabancı yatırımın özendirilmesi konusunda çeşitli maddeler barındıran kanun, bu yollar ile yabancı yatırımın artmasını hedefler. Neoliberal ekonomi politikalarının giderek yaygınlaşması sonucunda kanunun esneklik kapasitesi de artmıştır. Şirketlerin karının serbest transferi, uyuşmazlık çözüm yöntemleri, yatırım yapma özgürlüğü gibi konular da kanun kapsamında değerlendirilmiştir. 

Yabancı yatırımlar için önceleri onaya dayalı gelişen sistem zamanla bildirime dayalı hale gelmiştir. Bu strateji ile yabancı yatırımların miktarını artırmak hedeflenmiştir. 

Doğrudan yabancı yatırımlar için yasal çerçeve sunan tek düzenleme Yabancı Yatırımlar Kanunu değildir. Bunun yanı sıra devletlerarası ikili anlaşmalar da yatırımların teşvik edilmesine dair avantajlar sunar. 105 ülke ile ikili anlaşma imzalayan Türkiye, bu ülkelerin 80 tanesi ile yaptığı anlaşmaları yürürlüğe koymuştur. Buna benzer şekilde çifte vergilendirilmenin önlenmesi hakkında da birçok ülke ile anlaşma imzalanmıştır.