Türkiye’de ticari faaliyet gösteren işletmeler, Türk Ticaret Kanunu ve ilgili diğer mevzuatlar çerçevesinde belirli kategorilere ayrılır. Bu makalede, ticari işletmelerin temel türleri olan şirketler ve şahıs şirketleri detaylı bir şekilde ele alınacaktır. Ayrıca, şirket türlerine göre kar payı dağıtımı şartları ve genel kurul/ortaklar kurulu toplantı zorunlulukları ile usulleri de açıklanacaktır.

1. Sermaye Şirketleri

Şirketler, belirli bir sermaye ve ortaklık yapısıyla kurulan ticari işletmelerdir. Türkiye’de şirketler, Türk Ticaret Kanunu’nun 124. maddesi ve devamında düzenlenmiştir. Başlıca şirket türleri ve bunlara ilişkin detaylar aşağıda açıklanmıştır:

1.1 Anonim Şirket (A.Ş.)

Anonim şirketler, sermayesi belirli ve paylara bölünmüş şirketlerdir. Ortakların sorumluluğu, taahhüt ettikleri sermaye ile sınırlıdır. Büyük ölçekli yatırımlar ve geniş ortaklık yapısı gerektiren işletmeler için tercih edilir. Anonim şirketler, Türk Ticaret Kanunu’nun 329-563. maddeleri arasında düzenlenmiştir.

• Kar Payı Dağıtımı: Kar payı dağıtımı, genel kurul kararıyla gerçekleştirilir. Genel kurul, yıllık hesap dönemi sonunda hazırlanan bilanço ve kâr-zarar cetveline göre kar dağıtımına karar verir. Dağıtılacak kar payı, şirketin net dönem karından, varsa geçmiş yıl zararları ve ayrılması gereken yedek akçeler düşüldükten sonra kalan tutardır.
• Genel Kurul Toplantıları: Anonim şirketlerde genel kurul, olağan ve olağanüstü olmak üzere iki şekilde toplanabilir. Olağan genel kurul toplantısı, her yıl hesap döneminin sona ermesinden itibaren üç ay içinde yapılır. Genel kurul toplantıları, Türk Ticaret Kanunu’nun 409-451. maddeleri arasında düzenlenmiştir.

1.2 Limited Şirket (Ltd. Şti.)

Limited şirketler, bir veya daha fazla gerçek veya tüzel kişi tarafından kurulan, esas sermayesi belirli olan ve ortakların sorumluluğunun taahhüt ettikleri sermaye ile sınırlı olduğu şirketlerdir. Küçük ve orta ölçekli işletmeler tarafından tercih edilir. Türk Ticaret Kanunu’nun 573-644. maddeleri arasında düzenlenmiştir.

• Kar Payı Dağıtımı: Kar payı dağıtımı, ortaklar kurulu kararıyla gerçekleştirilir. Ortaklar kurulu, yıllık hesap dönemi sonunda hazırlanan bilanço ve kâr-zarar cetveline göre kar dağıtımına karar verir. Kar payı dağıtımı, şirket sözleşmesinde belirlenen esaslara göre yapılır.
• Ortaklar Kurulu Toplantıları: Limited şirketlerde ortaklar kurulu, olağan ve olağanüstü toplantılar şeklinde toplanabilir. Olağan ortaklar kurulu toplantısı, her yıl hesap döneminin sona ermesinden itibaren üç ay içinde yapılır. Toplantılar, Türk Ticaret Kanunu’nun 617-644. maddeleri arasında düzenlenmiştir.

1.3 Kollektif Şirket

Kollektif şirketler, ticari bir işletmeyi bir ticaret unvanı altında işletmek amacıyla gerçek kişiler arasında kurulur ve ortaklarının şirket alacaklarına karşı sorumluluğu sınırsızdır. Genellikle aile işletmeleri ve küçük ölçekli ticari faaliyetler için tercih edilir. Kollektif şirketler, Türk Ticaret Kanunu’nun 211-303. maddeleri arasında düzenlenmiştir.

• Kar Payı Dağıtımı: Kar payı, şirket sözleşmesine göre belirlenir. Ortaklar, şirket karından sözleşmede belirtilen oranlarda pay alır. Şirket sözleşmesinde belirtilmemişse, kar ortaklar arasında eşit olarak dağıtılır.
• Ortaklar Kurulu Toplantıları: Kollektif şirketlerde ortaklar kurulu toplantıları zorunlu değildir. Şirketin faaliyetlerine ilişkin kararlar, ortakların birlikte aldığı kararlarla yürütülür.

1.4 Komandit Şirket

Komandit şirketler, ticari bir işletmeyi bir ticaret unvanı altında işletmek amacıyla kurulur. Bu tür şirketlerde, ortaklardan bir veya birkaçının sorumluluğu sınırsız, diğer ortakların ise sermaye payları ile sınırlıdır. Komandit şirketler, farklı sorumluluk yapısına sahip ortaklıklar için uygundur. Türk Ticaret Kanunu’nun 304-328. maddeleri arasında düzenlenmiştir.

• Kar Payı Dağıtımı: Kar payı, şirket sözleşmesine göre belirlenir. Sınırsız sorumlu ortaklar ve sınırlı sorumlu ortaklar, kar payını şirket sözleşmesinde belirlenen oranlarda alır.
• Ortaklar Kurulu Toplantıları: Komandit şirketlerde ortaklar kurulu toplantıları zorunlu değildir. Şirketin faaliyetlerine ilişkin kararlar, ortakların birlikte aldığı kararlarla yürütülür.

2. Şahıs Şirketleri

Şahıs şirketleri, tek bir kişi tarafından kurulan ve yönetilen ticari işletmelerdir. Bu işletmeler, sahibinin tüm malvarlığı ile sorumlu olduğu işletmelerdir. Küçük ölçekli işletmeler ve serbest meslek sahipleri tarafından tercih edilir. Türkiye’de şahıs şirketleri genellikle vergi mükellefi olarak faaliyet gösterir.

2.1 Gerçek Kişi Tacirler

Gerçek kişi tacirler, tek başına ticari faaliyette bulunan ve ticari kazanç elde eden kişilerdir. İşletmelerini kendi adlarına ve hesaplarına yürütürler ve tüm borçlardan kendi malvarlıkları ile sorumludurlar. Gerçek kişi tacirler, Türk Ticaret Kanunu’nun 12. maddesi ve devamında düzenlenmiştir.

Sonuç

Türkiye’de ticari işletmeler, şirketler ve şahıs şirketleri olarak iki ana kategoride sınıflandırılmaktadır. Şirketler, anonim, limited, kollektif ve komandit şirketler olarak alt gruplara ayrılırken; şahıs şirketleri, gerçek kişi tacirler olarak faaliyet gösterir. Her bir ticari işletme türü, farklı sorumluluk yapıları, kar payı dağıtımı şartları ve toplantı usulleri ile tanımlanmıştır. Ticari faaliyette bulunmak isteyenlerin, işletme türü seçiminde işletmenin büyüklüğü, faaliyet alanı ve ortaklık yapısı gibi faktörleri göz önünde bulundurmaları önemlidir.